Zelfafwijzing met kijkers

Zelfafwijzing met kijkers

Zelfafwijzing met kijkers

Dit verhaal pakt de draad op waar het verhaal van “Doe mij maar zo’n healing” eindigde.

Allereerst, ter inleiding, even dit: inmiddels kennen jij en ik zo onderhand wel het onderscheid tussen lichaam, geest en essentie (ook bekend als de ziel, het Zijn, ect.), toch?

Je geest maakt dat er gedachten zijn. Waar die gedachten vandaan komen is een raadsel, maar ze zijn er en ze verdwijnen ook weer vanzelf.

Het deel in jouw hoofd dat deze gedachten kan aanschouwen is zelfs nog mysterieuzer. Want wat is dat dan? Het is in ieder geval het deel van jou dat aandacht kan richten op je gedachten en je gevoelens. Een volgens mij redelijk algemeen geaccepteerde visie is dat dit deel ook het dichtst bij jouw essentie staat.

Nou, prachtig dat jij en ik dit nu weten maar toen ik begon te lezen in het boek Verslaafd aan Liefde had ik daar werkelijk nooit echt bij stilgestaan…

Vallende kwartjes

Dus daar lig ik thuis uitgeteld met de benen omhoog op de bank.

Mijn aandacht is verschoven van het plafond naar het boek met de rode kaft1. En dat maakt dat ik nog maar een dikke 200 pagina’s verwijderd ben van zelfacceptatie en geluk in relaties. Tenminste, dat is de verwachting.

Zoals gezegd, ik ben geen lezer. Maar op één of andere manier kan ik ineens het geduld opbrengen om verder te lezen. Dit boek grijpt mij. Die zin onderaan pagina 15 alleen al is zo herkenbaar voor mijn afgelopen 4,5 jaar:

“[…] de manier waarop beide partners proberen de relatie te redden, vergroot juist hun relatie-ellende, totdat een breuk onvermijdelijk is.

[…] juist de manier waarop we streven naar liefde en geborgenheid vergroot onze eenzaamheid en afhankelijkheid en maakt dat we ons geluk – als dat zich af en toe voordoet – ongewild en onbewust om zeep helpen.”

Ja ja, wat er staat is herkenbaar en maakt me benieuwd naar wat er volgt. Gemakkelijk vind ik het allemaal niet, soms moet ik een stuk tekst een paar keer opnieuw lezen om echt te begrijpen wat er staat, maar alle theorie wordt rustig opgebouwd en ook steeds even samengevat. Dat helpt. Nog belangrijker, het raakt mij omdat ik dit allemaal wel herken en geloof.

Shrek

Maar goed dit boek leert me tot nu toe drie dingen:

  • Dat er een mechanisme in mensen zit wat maakt dat mensen het ultieme geluk in relaties zoeken. Dus dat veel mensen de neiging hebben de verantwoordelijkheid voor het eigen geluk bij een ander neer te leggen;
  • Dat dat mechanisme wordt gevoed door de identiteit, dat wat iemand denkt dat hij of zij is;
  • Dat die identiteit weer wordt gevormd door een sterk gevoel van niet genoeg zijn. Van zelfafwijzing.

De identiteit2 speelt dus een behoorlijk grote rol in het ontstaan van de ellende. Eigenlijk draait de eerste helft van dit boek alleen maar hierom: uitleggen hoe het is ontstaan dat velen onder ons zichzelf een identiteit hebt aangemeten zodat ze vooral niet zichzelf hoeven te laten zien.

Dit wordt verduidelijkt met een soortgelijke afbeelding als de volgende:

Lagen identiteit

Deze afbeelding laat de volgende lagen van identiteit zien waarachter we onszelf verschuilen:

  1. De eerste laag is het negatieve geloof. Dit is pure zelfafwijzing: het diepste gevoel van niet goed genoeg zijn. En dit is dat de basis van het zelfbeeld.
  2. De tweede laag wordt gevormd door alle basisregels en -voorwaarden waaraan je moet voldoen om je wel goed en waardevol te mogen voelen. Het voldoen eraan levert je liefde en erkenning van anderen en voorkomt afwijzing van anderen.
  3. De derde laag bevat ingesleten patronen in denken, voelen en gedrag waarmee je goedkeuring van anderen zoekt. Deze laag is uiteraard in lijn met de zelfopgelegde basisregels en -voorwaarden van laag twee.
  4. De vierde laag bestaat uit het imago, dus hoe jij je graag aan anderen wilt laten zien.

Lagen dus. Als een ui.

Ah, nu begrijp ik Shrek ook beter als hij aan Donkey uitlegt dat een oger lagen heeft zoals een ui ook lagen heeft. En zo valt alles op z’n plaats ineens. De enige vraag die ik nu nog heb is: wie was er eerder? Shrek? Of dit boek?

De filosoof in mij wordt wakker

Maar nu even alle gekheid op een stokje. Want mijn identiteit, daar is dus iets mee.

Het is een product van mijn eigen gedachten en is gebaseerd op een aaneenschakeling van misvattingen. Het begint allemaal met de zelfafwijzing van de eerste laag en de rest borduurt er gewoon op door. Ja ja, identiteit is een zeer ingewikkelde constructie dat zichzelf, gedreven door opvoeding en ervaringen, in de loop van het leven opbouwt en doorontwikkeld.

En dit alles is dus continu in beweging. Dat komt, zo lees ik, omdat je bewustzijn zich door de jaren heen steeds meer verruimt. Hoe meer het bewustzijn verruimt, hoe dichter je bij jezelf (het Zijn) bent en hoe minder je identiteit te vertellen heeft.

Even samenvattend, als ik zo naar die afbeelding kijk dan stel ik me zo voor dat:

  • wat in de kern zit is wat je echt bent; en
  • de ringen die eromheen zitten samen de identiteit vormen. En dat is dan wat je denkt dat je bent.

Die identiteit, het denken te zijn en het me voortdurend een houding aannemen, dat herken ik wel. Dat is gewoon hoe ik me voordoe. Dat is de buitenkant die vaak iets heel anders weergeeft dan wat er zich aan de binnenkant afspeelt. Mijn buitenkant ziet bijvoorbeeld in neutrale toestand behoorlijk vrolijk uit, ook als ik me van binnen helemaal niet vrolijk voel.

Maar die kern, dat is voor mij verreweg het meest intrigerend, want wat is dat dan precies? Wie ben ik dan wel? Wat blijft er over als ik me die identiteit niet zou hebben aangemeten? Moet ik me dan een andere identiteit aanmeten? Als ik niet ben wie ik denk te zijn, wie ben ik dan wel?

Jeminee, niet eerder lag ik hier met dit kussentje onder mijn hoofd zo filosofisch te zijn.

Geen lichte kost

En zo verstijken er een aantal dagen. Ik lees dit boek in etappes. Het is echt geen lichte kost.

Maar gaandeweg lijkt toch echt een aantal kwartjes te vallen. Ik herken een aantal zaken, namelijk:

  • dat ook ik op zoek ben geweest naar liefde en erkenning;
  • dat achter deze zoektocht een fundamentele zelfafwijzing schuil is gegaan;
  • dat ik deze zelfafwijzing heb willen compenseren met de liefde en waardering van de ander;
  • en dat dit juist averechts werkt. Het is als krabben bij een muggenbeet: de jeuk wordt er alleen maar erger door.

Behalve filosofisch zijn komt er zo nu en dan ook enorm veel verdriet naar boven. Het komt allemaal erg dichtbij.

Op een gegeven moment wordt bijvoorbeeld de eerste laag uitgelegd. Dat is de laag die het dichtst bij de kern zit en die kern (het zelf) totaal afwijst. Dat wordt tijdens de eerste 10 jaar van je leven opgebouwd.

In het boek worden vervolgens een flink aantal overtuigingen onder elkaar gezet en wordt ik, de lezer, uitgenodigd om hierbij te voelen of ze van toepassing op mij zijn. Eén van die overtuigingen raakt mij echt heel diep, namelijk “Ik ben niet goed genoeg”.

Mijn gedachten dwalen af naar iets uit mijn jeugd waar ik al een hele lange tijd niet meer aan heb gedacht.

“Sad eyes, sad eyes. Where you going with that confidence” 3

Het is zomer. Ik ben met mijn ouders op de camping in het mooie Gaasterland. Ik ben denk ik 7 jaar en alles is hier groot. Grote bomen, grote caravans, grote tenten, een groot washok en grote uitgestrekte grasvelden. We komen hier elk jaar als het zomer is. Net als veel ooms en tantes die hier ook met caravans staan. Het is als een hechte dorpsgemeenschap want we doen bijna alles samen. Om beurten wordt, als ware het een ongeschreven wet, koffie bij elkaar gedronken. En ik speel altijd samen met de andere kinderen. Eén groot feest.

Maar nu wordt het spannend. Het is tijd voor mij om te leren fietsen en waar kan dat beter dan op de camping? Ik word op de fiets gezet en terwijl het hele dorp meekijkt doe ik mijn eerste pogingen. Woosh! Daar ga ik. Al snel blijkt dat ik talent heb, al is het niet het talent waarop ik had gehoopt. Ik heb namelijk het talent om in een open veld altijd iets te vinden om tegenaan tot stilstand te komen. Een auto, een hekje, een boom, willekeurige omstanders, niets is veilig. Veel mensen, met mijn ouders voorop, staan gewoon te lachen en voor mijn gevoel ben ik onbedoeld een attractie aan het worden. Ik word uitgelachen en ik moet huilen. Na een aantal pogingen op verschillende dagen wil ik niet meer. Ik kan het niet.

Een jaar later, zelfde plaats, zelfde fiets, zelfde mensen, alles is iets minder groot.

De voorstelling herhaalt zich. Ik begin er weer met herwonnen moed aan, maak veel brokken en ben vervolgens weer even het lachertje van de dag. En als tegenreactie hang ik nu de clown uit. Ik laat me nog eens vallen, lach vrolijk mee en schud mijn hoofd van “haha, ik kan er ook niks aan doen.” En tenslotte scan ik nog even stiekem de gezichten van de omstanders. Gelukkig! Ik kom er mee weg. Niemand ziet dat dit pijn doet. Maar dat doet het wel. Heel erg zelfs. Uiteindelijk geef ik weer op. Ik kan het niet.

Jaar verder, zelfde voorstelling. Ik kan het niet.

Weer een jaar verder. Ik kan het niet.

En nogmaals. Ik kan het niet.

En nogmaals. Ik ben hier 12 jaar en zit in klas 1 van de middelbare school. Tot ontsteltenis van mijn ouders en tot groot en diep verdriet van mijzelf durf ik nog steeds niet te fietsen. Dit voelt zo waardeloos. Dag in, dag uit. Ik kan iets niet wat iedereen om me heen gewoon doet. Maar ik ben inmiddels wel heel behendig geworden in het ontwijken van situaties waarbij er mogelijk een fiets aan te pas komt. Stel je eens voor hoe dat is voor een jongen van 12 in Nederland fietsland.

Ik hoor er niet bij.

Ik heb mezelf in mijn jeugd dus geleerd te geloven dat ik het niet kan en er niet bij hoor. Ik was niet goed genoeg.

Een basisregel uit de tweede laag komt met deze herinnering ook duidelijk naar voren, namelijk dat ik mezelf niet mag laten kennen. Een strategie is het gewoon ontwijken van mogelijk pijnlijke situaties. Een andere strategie is het liever, ook ten koste van mezelf, de clown uithangen dat dat iemand ziet dat het pijn doet.

En ziedaar, nog een basisregel. Ik moet leuk gevonden worden.


1. Het boek Verslaafd aan liefde.
2. Later zou ik erachter komen dat identiteit hetzelfde is als ego, het ikje, persoonlijkheid, persoontje.
3. Dave Matthews Band – “Still Water”

Over de auteur

Eeuwige belofte | Generalist met multi-potentieel | Voormalig evenwichtskunstenaar
Top